Tradycyjne plecenie koszy z naturalnych materiałów — rękodzieło z Filipin. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA.
Główne zagrożenia dla naturalnych materiałów plecionych
Wiklina i rattan to materiały organiczne — reagują na warunki środowiska. Cztery główne czynniki wpływające na ich stan:
- Zbyt niska wilgotność — ogrzewane pomieszczenia zimą mają wilgotność 20–30%, podczas gdy optymalna dla wikliny to 45–55%. Suche powietrze powoduje łamliwość włókien
- Nadmierna wilgoć — zbyt duża wilgotność, stojąca woda lub nieventylowane miejsca sprzyjają powstawaniu pleśni na naturalnych materiałach
- Bezpośrednie słońce — UV blacha i kruszy włókna; odbarwia naturalny kolor wikliny
- Zarysowania i uszkodzenia mechaniczne — pęknięte lub urwane włókna wikliny mogą rozwijać się dalej przy braku interwencji
Czyszczenie wyrobów wiklinowych
Czyszczenie zależy od stopnia zabrudzenia i materiału:
- Regularne odkurzanie — miękka szczotka odkurzacza lub szorstka szczotka do malowania; usuwanie kurzu z przestrzeni między splotem; raz na 1–2 tygodnie
- Lekkie zabrudzenia — lekko zwilżona ściereczka z mikrofibry; nie namaczaj wiklinowych wyrobów; po myciu wysusz w normalnej temperaturze (nie na słońcu)
- Tłuste plamy — rozcieńczone mydło (kilka kropel płynu do naczyń w wodzie) + miękka szczoteczka; spłucz wilgotną ściereczką i wytrzyj do sucha
- Gruntowne czyszczenie koszy — przemyj solą kuchenną wymieszaną z ciepłą wodą; sól delikatnie czyści i jasno wikliny; wysusz na zewnątrz w cieniu
Rzemieślnicy przy pracy — plecenie bambusowych koszy w domu dziedzictwa Heuan Chan w Luang Prabang. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA.
Nawilżanie wikliny i rattanu
W sezonach grzewczych wyroby wiklinowe mogą stać się suche i kruche. Nawilżanie:
- Lekko spryskaj wyroby wiklinowe wodą ze spryskiwacza raz w tygodniu w sezonie grzewczym (nie zlewaj)
- Dostępne są specjalne odżywki do rattanu (rattan oil) — olejowe produkty, które nawilżają i chronią włókna; aplikacja raz na kilka miesięcy
- Unikaj olejów mineralnych (wazelina, parafina) — mogą zatkać pory i przyspieszyć degradację
- Olej lniany w bardzo małych ilościach może być stosowany do nawilżania starej, suchej wikliny
Naprawa pękniętych lub urwanych włókien
Drobne uszkodzenia można naprawić samodzielnie:
- Pęknięte włókna — namocz w ciepłej wodzie przez kilka minut (zwiększy elastyczność), obkróć pęknięty fragment nożycami do płaskiej płaszczyzny, naklej klejem do drewna lub PVA
- Urwane włókna na krawędzi kosza — nawilż i wpleć nową wiklinę w splot; dostępne są zestawy do naprawy koszy z naturalną wikliną
- Przy rozległych uszkodzeniach kosza lub mebla — warto rozważyć kontakt z koszlkarze lub renowatorem mebli rattanowych
Czego unikać przy pielęgnacji wikliny
- Pranie w zmywarce lub moczenie przez długi czas
- Suszenie przy kominku lub kaloryferze — szybkie wysuszenie powoduje pękanie
- Bezpośrednie słońce przez dłuższy czas — blacha i kruszy włókna
- Środki czyszczące na bazie chloru — odbarwiają i niszczą włókna
- Olejów mineralnych w dużych ilościach
Pielęgnacja bambusa
Bambus jest twardszy niż rattan i wiklina, ale wymaga innych metod pielęgnacji:
- Regularne odkurzanie i przetarcie wilgotną ściereczką
- Raz na rok: nałożenie oleju lnianego lub wosku do drewna na powierzchnię bambusa — chroni przed wysychaniem i pękaniem
- Pęknięcia bambusa (typowe przy dużej suchości) — wklej klejem PVA; po wyschnięciu możliwe nałożenie lakieru w miejscu pęknięcia
Regularne, drobne czynności pielęgnacyjne są bardziej skuteczne niż sporadyczne gruntowne czyszczenie — wiklina i rattan dobrze reagują na stałą uwagę.
